درد شانه می‌تواند از عضلات و تاندون‌های روتاتور کاف، بورس، مفصل شانه، مفصل آکرومیوکلاویکولار، گردن یا حتی ساختارهایی خارج از شانه منشأ بگیرد. محل درد، نحوه شروع، وجود ضعف و محدودیت حرکت کمک می‌کنند علت احتمالی مشخص شود.
درد هنگام بالا بردن دست، درد شبانه، ضعف در چرخاندن بازو و ناتوانی در خوابیدن روی شانه از شکایت‌های شایع‌اند؛ اما همه این علائم به معنی «پارگی تاندون» نیستند.
ساختار شانه چرا مستعد درد است؟
شانه دامنه حرکتی بسیار زیادی دارد. سر استخوان بازو، کتف و ترقوه همراه با عضلات، رباط‌ها، بورس‌ها و تاندون‌ها حرکت را کنترل می‌کنند. چهار عضله و تاندون اصلی مجموعه روتاتور کاف را می‌سازند و در پایدار نگه داشتن سر استخوان بازو و حرکت شانه نقش دارند.
شایع‌ترین علت‌های درد شانه
تندینوپاتی روتاتور کاف
بار تکراری، افزایش ناگهانی فعالیت یا تغییرات وابسته به سن می‌تواند تاندون‌های روتاتور کاف را دردناک کند. درد معمولاً با بالا بردن دست یا فعالیت بالای سر بیشتر می‌شود.
پارگی روتاتور کاف
پارگی ممکن است به‌تدریج یا پس از ضربه ایجاد شود. درد شبانه، ضعف واقعی هنگام بالا بردن یا چرخاندن بازو و کاهش عملکرد می‌توانند مطرح‌کننده باشند. با این حال وجود پارگی در MRI همیشه به معنی نیاز به جراحی نیست.
بورسیت شانه
بورس فضای لغزنده‌ای بین ساختارهای شانه ایجاد می‌کند. تحریک آن می‌تواند با حرکات بالای سر درد ایجاد کند و اغلب همراه مشکلات روتاتور کاف دیده می‌شود.
شانه یخ‌زده
در شانه یخ‌زده یا کپسولیت چسبنده، هم حرکت فعال و هم حرکت غیرفعال شانه محدود می‌شود. بیماری معمولاً دوره‌ای طولانی دارد و در افراد مبتلا به دیابت شایع‌تر است.
آرتروز شانه
تخریب غضروف مفصل می‌تواند درد، خشکی و محدودیت حرکت ایجاد کند. برای آشنایی با مفهوم آرتروز و اصول درمان آن می‌توانید مقاله آرتروز زانو چیست؟ را نیز بخوانید؛ اصول بیماری دژنراتیو مفصل مشترک‌اند، هرچند درمان هر مفصل متفاوت است.
آسیب مفصل AC
درد بالای شانه، به‌خصوص پس از زمین خوردن مستقیم روی شانه یا هنگام بردن دست جلوی بدن، می‌تواند از مفصل آکرومیوکلاویکولار باشد.
درد شانه هنگام بالا بردن دست از چیست؟
این الگو می‌تواند در تندینوپاتی روتاتور کاف، بورسیت، پارگی تاندون و برخی مشکلات دیگر دیده شود. اصطلاح «گیر افتادگی» به‌تنهایی علت دقیق را مشخص نمی‌کند و معاینه برای تفکیک ساختارهای درگیر مهم است.
درد شانه در شب و هنگام خواب
درد شبانه در مشکلات روتاتور کاف و بعضی بیماری‌های شانه شایع است. خوابیدن مستقیم روی سمت دردناک می‌تواند علائم را بیشتر کند. قرار دادن بالش برای حمایت از بازو گاهی فشار را کاهش می‌دهد.
درد شانه که از گردن می‌آید
گاهی منبع اصلی درد، گردن است. انتشار درد به بازو، گزگز، بی‌حسی، تغییر درد با حرکت گردن یا ضعف عصبی احتمال منشأ گردنی را بیشتر می‌کند.
آیا نقرس می‌تواند شانه را درگیر کند؟
نقرس بیشتر شست پا، مچ و زانو را درگیر می‌کند و درگیری شانه کمتر شایع است، اما ممکن است رخ دهد. درباره سازوکار رسوب کریستال اورات و درمان آن در مقاله نقرس چیست؟ علائم، علت بالا رفتن اسید اوریک و درمان توضیح داده‌ایم.
چه علائمی نیاز به بررسی سریع دارند؟
- تغییر شکل شانه پس از ضربه یا احتمال دررفتگی
- ناتوانی ناگهانی در حرکت دادن بازو پس از آسیب
- ضعف واضح و ناگهانی بعد از ضربه
- قرمزی، گرمی و تورم شدید همراه تب
- بی‌حسی یا ضعف پیشرونده دست
- درد شانه همراه فشار یا درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق یا تهوع
پزشک چگونه علت درد شانه را تشخیص می‌دهد؟
شرح حال و معاینه پایه تشخیص‌اند. دامنه حرکت فعال و غیرفعال، قدرت روتاتور کاف، محل حساسیت و عملکرد گردن بررسی می‌شوند. تصویربرداری بر اساس یافته‌های معاینه انتخاب می‌شود.
رادیوگرافی
برای بررسی شکستگی، آرتروز، وضعیت استخوان‌ها و بعضی تغییرات مفصلی مفید است، اما تاندون‌ها را مانند MRI یا سونوگرافی نشان نمی‌دهد.
سونوگرافی
می‌تواند روتاتور کاف و بورس را به‌صورت پویا بررسی کند و در دست فرد باتجربه ابزار ارزشمندی است.
MRI
برای بررسی دقیق تاندون‌ها، عضلات، لابروم و سایر بافت‌های نرم کاربرد دارد. MRI معمولاً زمانی ارزشمندتر است که نتیجه آن قرار است تصمیم درمانی را تغییر دهد.
درمان درد شانه
درمان به علت بستگی دارد. بخش بزرگی از دردهای غیرتروماتیک شانه ابتدا با روش‌های غیرجراحی مدیریت می‌شوند.
اصلاح فعالیت
حرکت یا تمرینی که درد را واضح تشدید می‌کند موقتاً کاهش می‌یابد، اما بی‌حرکت نگه داشتن طولانی شانه می‌تواند خشکی را بیشتر کند.
داروهای مسکن و ضدالتهاب
در فرد مناسب می‌توانند برای کنترل کوتاه‌مدت درد استفاده شوند. بیماری کلیه، مشکلات معده، بیماری قلبی و داروهای همزمان در انتخاب NSAID اهمیت دارند.
فیزیوتراپی
تقویت تدریجی روتاتور کاف و عضلات کنترل‌کننده کتف، بازیابی دامنه حرکت و تنظیم بار فعالیت از اجزای مهم توان‌بخشی‌اند.
تزریق کورتون
در برخی تشخیص‌ها ممکن است برای کاهش کوتاه‌مدت درد استفاده شود، اما تزریق مکرر و بدون تشخیص دقیق مناسب نیست و می‌تواند برای تاندون‌ها پیامد داشته باشد.
PRP
برای برخی مشکلات تاندونی مطالعه شده، اما شواهد برای همه انواع درد شانه یکسان نیست و نباید به‌عنوان درمان تضمینی معرفی شود.
پارگی روتاتور کاف همیشه جراحی می‌خواهد؟
خیر. سن، اندازه و نوع پارگی، حاد یا مزمن بودن، میزان ضعف، سطح فعالیت و پاسخ به درمان غیرجراحی در تصمیم مؤثرند. بسیاری از پارگی‌های دژنراتیو ابتدا با توان‌بخشی درمان می‌شوند. در پارگی حاد پس از ضربه با ضعف قابل‌توجه، ارزیابی زودتر اهمیت بیشتری دارد.
چه زمانی جراحی شانه مطرح می‌شود؟
جراحی ممکن است در پارگی‌های خاص، آسیب‌های حاد مهم، بی‌ثباتی‌های منتخب یا درد و اختلال عملکرد مداوم پس از درمان غیرجراحی کافی مطرح شود. تصمیم صرفاً بر اساس یک تصویر MRI گرفته نمی‌شود.
ورزش برای درد شانه
نوع تمرین باید با علت درد هماهنگ باشد. چند گروه تمرینی رایج عبارت‌اند از:
- حرکات ملایم دامنه حرکتی
- کشش کنترل‌شده عضلات سینه و پشت شانه
- تقویت چرخش خارجی با مقاومت سبک
- تمرین‌های کنترل کتف
- افزایش تدریجی قدرت روتاتور کاف
تمرین نباید باعث درد تیز، ضعف ناگهانی یا تشدید پایدار علائم شود.
چطور از عود درد شانه جلوگیری کنیم؟
- افزایش تدریجی حجم تمرین‌های بالای سر
- تقویت روتاتور کاف و عضلات کتف
- پرهیز از جهش ناگهانی در وزنه یا تعداد تکرار
- استراحت و ریکاوری کافی
- اصلاح تکنیک فعالیت‌های ورزشی و شغلی
آیا درد مفاصل مختلف می‌تواند به هم مرتبط باشد؟
همه دردهای مفصلی یک علت ندارند. برای مثال زانو درد می‌تواند مکانیکی، التهابی یا ناشی از آسیب باشد، در حالی که نقرس یک بیماری کریستالی التهابی است. تشخیص بر اساس الگوی علائم هر مفصل انجام می‌شود.
سؤالات متداول درباره درد شانه
درد شانه هنگام خواب نشانه پارگی است؟
نه لزوماً. درد شبانه در مشکلات مختلف شانه دیده می‌شود و به‌تنهایی پارگی را ثابت نمی‌کند.
آیا صدای شانه خطرناک است؟
صدا بدون درد و ضعف می‌تواند بی‌اهمیت باشد. صدای جدید همراه درد، قفل شدن، ناپایداری یا ضعف نیاز به بررسی بیشتری دارد.
برای درد شانه یخ بهتر است یا گرما؟
سرما پس از فعالیت در بعضی افراد درد را موقتاً کاهش می‌دهد و گرمای ملایم ممکن است برای احساس خشکی مفید باشد. هیچ‌کدام جای تشخیص و توان‌بخشی علت اصلی را نمی‌گیرند.
چقدر طول می‌کشد درد شانه خوب شود؟
به علت بستگی دارد. برخی تحریک‌های خفیف طی چند هفته بهتر می‌شوند، اما تندینوپاتی، شانه یخ‌زده یا پارگی می‌توانند روند طولانی‌تری داشته باشند.
جمع‌بندی
درد شانه یک تشخیص واحد نیست. روتاتور کاف، بورس، مفصل، شانه یخ‌زده، آرتروز و حتی گردن می‌توانند منبع درد باشند. در بسیاری از موارد درمان با مدیریت بار و توان‌بخشی هدفمند شروع می‌شود و تصویربرداری، تزریق یا جراحی بر اساس تشخیص و شدت مشکل انتخاب می‌شوند.