نقرس نوعی آرتریت التهابی ناشی از رسوب کریستال‌های مونو سدیم اورات در مفاصل است. حمله معمولاً ناگهانی و با درد شدید، قرمزی، گرمی و تورم شروع می‌شود. شست پا محل کلاسیک است، اما زانو، مچ پا، انگشتان، مچ دست و آرنج نیز ممکن است درگیر شوند.
اسید اوریک چیست؟
اسید اوریک محصول تجزیه پورین‌هاست. بخش عمده آن از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود. وقتی تولید آن افزایش یابد یا ــ که شایع‌تر است ــ دفع آن کافی نباشد، سطح اورات خون بالا می‌رود. بالا بودن اسید اوریک به‌تنهایی مساوی نقرس نیست و حتی هنگام حمله حاد ممکن است آزمایش اورات طبیعی باشد.
نقرس چگونه ایجاد می‌شود؟
بالا ماندن اورات می‌تواند زمینه تشکیل کریستال‌های سوزنی‌شکل را فراهم کند. رسوب کریستال‌ها در مفصل پاسخ التهابی شدیدی ایجاد می‌کند و باعث درد، تورم و گرمی می‌شود.
علائم نقرس
- درد ناگهانی و بسیار شدید مفصل
- تورم، قرمزی و گرمی
- حساسیت شدید حتی به تماس ملحفه
- محدودیت حرکت
نقرس شست پا و زانو
درگیری قاعده شست پا «پوداگرا» نام دارد. زانو نیز می‌تواند درگیر شود. مفصل بسیار گرم و متورم همراه تب یا بدحالی باید سریع بررسی شود، زیرا عفونت مفصل می‌تواند شبیه نقرس باشد.
علت بالا رفتن اسید اوریک
- زمینه ژنتیکی
- بیماری مزمن کلیه
- اضافه‌وزن و سندرم متابولیک
- الکل و نوشیدنی‌های پر فروکتوز
- مصرف زیاد احشاء و برخی منابع حیوانی پرپورین
- برخی داروهای ادرارآور
چه غذاهایی مهم‌اند؟
کاهش احشاء، مصرف زیاد گوشت قرمز، برخی غذاهای دریایی، الکل و نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند مفید باشد. حذف کامل حبوبات و سبزیجات پرپورین برای همه بیماران لازم نیست.
تشخیص نقرس
تشخیص با شرح حال و معاینه انجام می‌شود. در موارد نامشخص، بررسی مایع مفصل و مشاهده کریستال اورات روش بسیار مهمی است و به رد عفونت نیز کمک می‌کند. آزمایش اورات خون، عملکرد کلیه، سونوگرافی و در موارد منتخب Dual-energy CT نیز کاربرد دارند.
هدف اسید اوریک
در بیمار تحت درمان کاهنده اورات، هدف رایج معمولاً کمتر از 6 mg/dL است؛ در بیماری شدید ممکن است پزشک هدف پایین‌تری تعیین کند.
درمان حمله حاد نقرس
گزینه‌ها شامل NSAIDها، کلشی‌سین یا کورتیکواستروئید در فرد مناسب است. انتخاب دارو به وضعیت کلیه، معده، قلب و داروهای همزمان بستگی دارد.
درمان طولانی‌مدت
در بیماران واجد شرایط، داروهایی مانند آلوپورینول و در شرایط مناسب فبوکسوستات برای پایین نگه داشتن پایدار اورات استفاده می‌شوند. اگر فرد از قبل داروی کاهنده اورات مصرف می‌کند، نباید هنگام حمله آن را خودسرانه قطع کند.
توفوس چیست؟
در نقرس طولانی و کنترل‌نشده، رسوبات اورات می‌توانند به شکل توده‌هایی به نام توفوس اطراف مفاصل و زیر پوست تجمع پیدا کنند.
رژیم غذایی و پیشگیری
- مصرف آب کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی
- کاهش الکل و نوشیدنی‌های شیرین
- کاهش احشاء و متعادل کردن مصرف گوشت قرمز
- کاهش وزن تدریجی در صورت اضافه‌وزن
- فعالیت بدنی منظم بین حملات
- مصرف منظم دارو در صورت تجویز
آیا رژیم به‌تنهایی کافی است؟
در نقرس عودکننده یا پرخطر، تغییر رژیم و سبک زندگی معمولاً جای درمان دارویی لازم را نمی‌گیرد.
سؤالات متداول
آیا هر اسید اوریک بالایی نیاز به دارو دارد؟
خیر. تصمیم به سابقه نقرس، عوارض و شرایط فرد بستگی دارد.
آیا نقرس ارثی است؟
ژنتیک نقش مهمی دارد، اما کلیه، وزن، داروها و سبک زندگی نیز مؤثرند.
آیا نقرس درمان‌پذیر است؟
با کنترل پایدار اورات می‌توان حملات را بسیار کاهش داد و ذخایر کریستالی را به مرور کم کرد.
جمع‌بندی
نقرس فقط بالا بودن یک عدد در آزمایش نیست؛ بیماری ناشی از رسوب کریستال اورات است. کنترل حمله حاد و پایین نگه داشتن پایدار اورات در بیماران مناسب، اساس پیشگیری از حملات و آسیب مفصل است.
