کک و کنه در سگ فقط یک مشکل خارش نیست. این انگل‌های خارجی می‌توانند باعث التهاب شدید پوست، ریزش مو، زخم ناشی از خاراندن، کم‌خونی در آلودگی‌های سنگین و انتقال برخی بیماری‌های عفونی شوند. کنترل موفق زمانی اتفاق می‌افتد که هم خود سگ و هم محیط زندگی او در نظر گرفته شود.
کک و کنه چه فرقی دارند؟
کک حشره‌ای کوچک، سریع و جهنده است که معمولاً بین موها حرکت می‌کند. کک بالغ روی حیوان خون‌خواری می‌کند، اما بخش بزرگی از چرخه زندگی آن در محیط خانه، فرش، مبل و محل خواب حیوان می‌گذرد.
کنه از گروه عنکبوتیان است و پس از چسبیدن به پوست، برای ساعت‌ها یا حتی چند روز خون‌خواری می‌کند. اندازه کنه پس از تغذیه می‌تواند به‌وضوح بزرگ‌تر شود.
نشانه‌های کک در سگ
- خارش مکرر و شدید، مخصوصاً در کمر، پایه دم و ران‌ها
- گاز گرفتن یا جویدن مداوم پوست
- ریزش مو یا التهاب پوست
- دانه‌های سیاه ریز میان موها که ممکن است فضولات کک باشند
- در سگ‌های حساس، درماتیت آلرژیک ناشی از بزاق کک یا FAD
- در توله‌سگ‌ها و آلودگی شدید، احتمال کم‌خونی
نشانه‌های کنه در سگ
کنه‌ها معمولاً در اطراف گوش، گردن، بین انگشتان، کشاله ران، زیر بغل و نقاطی که پوست نازک‌تر است دیده می‌شوند. علاوه بر مشاهده مستقیم کنه، بی‌حالی، تب، رنگ‌پریدگی لثه‌ها، کاهش اشتها یا درد مفاصل بعد از مواجهه با کنه اهمیت دارند.
چه بیماری‌هایی ممکن است با کک و کنه منتقل شوند؟
کک‌ها می‌توانند در انتقال Dipylidium caninum نقش داشته باشند؛ سگ معمولاً هنگام لیسیدن یا گاز گرفتن بدن، کک آلوده را می‌بلعد. کنه‌ها نیز در مناطق مختلف قادر به انتقال بیماری‌هایی مانند ارلیشیوز، آناپلاسموز و بابزیوز هستند. خطر دقیق به گونه کنه و منطقه جغرافیایی بستگی دارد.
اگر روی سگ کنه دیدیم چه کنیم؟
کنه را با موچین نوک‌باریک از نزدیک‌ترین نقطه به پوست بگیرید و با حرکت آرام و یکنواخت به سمت بالا بکشید. بدن کنه را له نکنید و آن را نچرخانید. بعد از خارج‌کردن، محل را تمیز کنید و طی روزهای بعد پوست و حال عمومی سگ را زیر نظر داشته باشید.
استفاده از روغن، الکل، شعله، وازلین یا مواد تحریک‌کننده برای مجبورکردن کنه به جداشدن روش مناسبی نیست؛ ممکن است باعث تحریک کنه یا باقی‌ماندن بخش‌هایی از دهان آن در پوست شود.
درمان کک و کنه سگ چگونه انتخاب می‌شود؟
محصولات ضدکک و کنه به شکل قطره موضعی، قرص خوراکی، اسپری، شامپو یا قلاده عرضه می‌شوند. انتخاب باید بر اساس وزن، سن، وضعیت سلامت، سبک زندگی و نوع انگل انجام شود. بعضی محصولات فقط کک را کنترل می‌کنند و بعضی علیه کنه نیز اثر دارند.
دوز کمتر از مقدار توصیه‌شده ممکن است اثربخشی را کم کند و دوز نامتناسب می‌تواند خطر عارضه را بالا ببرد. محصول مخصوص سگ را بر اساس برچسب همان فرآورده استفاده کنید.
نکته خیلی مهم برای خانه‌هایی که گربه هم دارند
بعضی فرآورده‌های ضدکک و کنه مخصوص سگ حاوی پرمترین هستند. پرمترین برای گربه‌ها می‌تواند بسیار سمی باشد. اگر سگ و گربه در یک خانه زندگی می‌کنند، برچسب محصول و زمان جداسازی بعد از مصرف اهمیت زیادی دارد.
چرا فقط درمان خود سگ کافی نیست؟
در آلودگی به کک، تخم، لارو و شفیره می‌توانند در محیط خانه باقی بمانند. به همین دلیل ممکن است بعد از درمان سگ، چند روز یا چند هفته باز هم کک بالغ دیده شود. این الزاماً به معنی شکست درمان نیست؛ چرخه محیطی باید شکسته شود.
پاک‌سازی محیط خانه برای کنترل کک
- جاروبرقی منظم فرش، مبل، گوشه‌های خانه و زیر وسایل
- شست‌وشوی جای خواب و پارچه‌های قابل شست‌وشو با برنامه مناسب
- تخلیه مخزن یا کیسه جاروبرقی بعد از نظافت
- در آلودگی شدید، استفاده از برنامه کنترل محیطی متناسب با توصیه دامپزشک
- درمان همزمان همه حیوانات خانگی که در تماس هستند، با محصول مناسب همان گونه
هر چند وقت یک بار سگ را برای کنه بررسی کنیم؟
بعد از پیاده‌روی در باغ، پارک، فضای سبز یا مناطق دارای علف بلند، بدن سگ را بررسی کنید. دست را روی پوست و بین موها بکشید و گوش‌ها، گردن، زیر قلاده، زیربغل، کشاله ران و بین انگشتان را با دقت ببینید.
آیا شامپو به‌تنهایی برای کک کافی است؟
شامپو ممکن است بخشی از کک‌های بالغ روی بدن را حذف کند، اما معمولاً محافظت طولانی‌مدت ایجاد نمی‌کند و چرخه محیطی را هم متوقف نمی‌کند. برای کنترل پایدار معمولاً یک برنامه پیشگیری منظم لازم است.
چطور بفهمیم درمان مؤثر بوده؟
کاهش خاراندن، کمترشدن مشاهده کک یا کنه و بهبود التهاب پوست نشانه‌های خوبی هستند. در آلودگی شدید کک، ممکن است به دلیل خروج کک‌های جدید از شفیره‌های محیط، مدتی انگل دیده شود؛ ادامه منظم برنامه پیشگیری اهمیت دارد.
چه زمانی باید دامپزشک سگ را ببیند؟
- خارش شدید همراه زخم یا عفونت پوستی
- بی‌حالی، تب یا کاهش اشتها بعد از کنه
- لثه‌های رنگ‌پریده یا ضعف
- وجود تعداد زیاد کنه یا آلودگی گسترده به کک
- توله‌سگ، سگ باردار، سگ مسن یا حیوان دارای بیماری زمینه‌ای
- واکنش غیرعادی بعد از مصرف محصول ضدانگل؛ مانند لرزش، استفراغ، ضعف یا آبریزش شدید دهان
اشتباهات رایج در کنترل کک و کنه
- استفاده از محصول گربه برای سگ یا برعکس
- انتخاب محصول بدون توجه به وزن حیوان
- قطع پیشگیری بلافاصله بعد از ناپدیدشدن کک‌ها
- درمان سگ و فراموش‌کردن محیط خانه
- استفاده همزمان چند ضدانگل بدون بررسی ترکیبات
- استفاده از محصولات انسانی یا محلول‌های خانگی نامطمئن
آیا کک و کنه به انسان هم منتقل می‌شوند؟
کک‌ها می‌توانند انسان را نیز گاز بگیرند و بعضی کنه‌ها می‌توانند به انسان متصل شوند. اگر در خانه آلودگی وجود دارد، علاوه بر درمان حیوان، کنترل محیط و بررسی سایر حیوانات خانگی اهمیت دارد.
برنامه ساده پیشگیری
برای بیشتر سگ‌ها، بهترین راهکار پیشگیری منظم و پیوسته است: محصول مناسب وزن و سن، بررسی بدن بعد از فضای باز، شست‌وشوی دوره‌ای محل خواب و رسیدگی سریع به هر مورد کک یا کنه. برنامه دقیق باید بر اساس منطقه، فصل و ریسک تماس سگ تعیین شود.
جمع‌بندی
کک و کنه سگ را نباید فقط مشکل ظاهری دانست. تشخیص زودهنگام، انتخاب صحیح محصول ضدانگل، کنترل محیط خانه و بررسی منظم پوست و مو چهار پایه اصلی کنترل هستند. اگر پس از کنه علائم عمومی ایجاد شد یا آلودگی شدید بود، ارزیابی دامپزشکی اهمیت بیشتری از تعویض خودسرانه محصولات دارد.
برای آشنایی با مراقبت از زخم و آسیب‌های پوستی حیوانات نیز می‌توانید مقاله درمان زخم سگ و گربه را مطالعه کنید.